Σχετικά με την γρίπη των πουλερικών

Μερικά βασικά στοιχεία:

• Στις ετήσιες επιδημίες γρίπης, το 5-15% του πληθυσμού προσβάλλεται από μολύνσεις του άνω αναπνευστικού συστήματος. Νοσηλείες σε νοσοκομεία και θάνατοι λαμβάνουν χώρα συνήθως στις ομάδες υψηλού κινδύνου (ηλικιωμένοι και άτομα με χρόνιες ασθένειες). Αν και είναι δύσκολη η αποτίμηση, εκτιμάται ότι λόγω των ετήσιων επιδημίών έχουμε μεταξύ τριών και πέντε εκατομμυρίων σοβαρών περιστατικών και περίπου 200.000-500.000  θανάτους κάθε χρόνο παγκοσμίως
• Η γρίπη υπάρχει σε τρεις τύπους ιών: Α,Β και C;
• Τα συμπτώματα της γρίπης δεν είναι συγκεκριμένα και μπορει να οδηγήσουν σε επιπλοκές, ειδικά σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω και σε παιδιά μικρότερα του ενός έτους.
• Το καλύτερο προληπτικό μέτρο ενάντια στη γρίπη είναι το αντιγριπικό εμβόλιο. Οι εμβολιασμοί μειώνουν την πιθανότητα θανάτου λόγω γρίπης κατά 80% και την νοσηλεία κατά 50%.   

Μεταξύ των τριών τύπων γρίπης, ο ιός Α συναντάται στους ανθρώπους, τις πάπιες, χήνες, γαλοπούλες, κοτόπουλα, γουρούνια, άλογα και άλλα ζώα. Οι ιοί Β και C συναντώνται αποκλειστικά στους ανθρώπους. Μόνο ο ιός Α της γρίπης μπορεί να προκαλέσει πανδημίες. Μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί τρεις μεγάλες πανδημίες στον 20ο αιώνα: το 1917-1918, το 1957 και το 1968.

Τα συμπτώματα της γρίπης δεν είναι συγκεκριμένα αλλά μπορεί μερικές φορές να οδηγήσουν σε σοβαρές επιπλοκές, όπως μολύνσεις του αναπνευστικού συστήματος ή χρόνιες πνευμονολογικές παθήσεις, καρδιακές ασθένειες, νεφρική ανεπάρκεια ή ανωμαλίες στο μεταβολισμό.

Ο εμβολιασμός θεωρείται το καλύτερο προληπτικό μέτρο και συνιστάται έντονα κάθε χρόνο πριν την εποχή της γρίπης. Η σύνθεση του εμβολίου εξαρτάται από το είδος των ιών που έχουν προβλεφθεί την περίοδο της επιδημίας. Το εμβόλιο έχει λίγες ανεπιθύμητες παρενέργειες – τα αντισώματα εμφανίζονται σε περίπου δύο εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό και παραμένουν για αρκετούς μήνες. 

Τρία αντιβιωτικά μπορούν να δωθούν για την καταπολέμηση της γρίπης : amantadine (mantadix), zanamivir (relenza) και oseltamavir (tamiflu).  Τα φάρμακα αυτά δε θεωρούνται εναλλακτικά του εμβολιασμού αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως συμπληρωματική θεραπεία σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.


Η γρίπη των πουλερικών
Η γρίπη των πουλερικών είναι μια μεταδοτική ασθένεια, προκαλείται από τον ιό Α της γρίπης και επηρεάζει μόνο τα πουλερικά.  Συναντάται σε όλο τον κόσμο. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι όλα τα πουλερικά είναι ευάλωτα σε αυτή τη μόλυνση αλλά μερικά είδη είναι πιο ανθεκτικά από κάποια άλλα.

Μερικές βασικές πληροφορίες: 

• 15 υποκατηγορίες ιών συναντιώνται στα πουλερικά.
• Μέχρι σήμερα, όλες οι υψηλά παθογονες εξάρσεις προέρχονται από την ομάδα Α και τις υποκατηγορίες Η5 και Η7.
• Τα άγρια υδρόβια πτηνά (ιδιαίτερα οι αγριόπαπιες) θεωρούνται ως το φυσικό απόθεμα του ιού – είναι ένα από τα πιο ανθεκτικά είδη έναντια στον ιό.
• Τα κατοικίδια πουλερικά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα και μπορεί να γίνουν αντικείμενο μιας ραγδαία μεταδιδόμενης επιδημίας.
• Η σύνδεση μεταξύ αυτών των δύο είδων πουλερικών βρίσκεται συνήθως στην πηγή των επιδημιών    

Οι ιοί τύπου Α βρίσκονται και στους δύο τύπους γρίπης (απλή γρίπη και γρίπη των πουλερικών) γενετικά είναι ασταθείς και συνεχώς μεταλλάσονται. Για το λόγο αυτό μπορούν να προσαρμόζονται και να αντιδρούν στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού (ανθρώπου ή ζώου). Αν το γενετικό υλικό των δύο ιών γρίπης τύπου Α, περιέχει υποκατηγορίες, εναλλάσσεται, ενώνεται ή επαναταξινομείται δημιουργώντας ένα τύπο ιού, ο οποίος είναι διαφορετικός από τους δύο «γονικούς» ιούς. Για παράδειγμα, η υποκατηγορία Η, είναι η πιο σημαντική επιδημιολογικά, καθώς ελέγχει την ικανότητα του ιού να προσαρτάται και να εισχωρεί στα κύτταρα όπου στη συνέχεια συμβαίνει ο πολλαπλασιασμός του ιού. Οι υποκατηγορίες Ν ελέγχουν την απελευθέρωση νεο-μορφοποιημένων ιών από τα κύτταρα.

Ο ιός δε μεταδίδεται εύκολα από το πτηνό στον άνθρωπο. Η μόλυνση έρχεται μέσω του αέρα και ουσιαστικά συμβαίνει μετά από παρατεταμένη και επαναλαμβανόμενη στενή επαφή σε περιορισμένους χώρους από αναπνευστικές εκκρίσεις και περιττώματα από τα μολυσμένα ζώα, είτε μέσω άμεσης ή έμμεσης επαφής (επιφάνειες ή/και χέρια μολυσμένα από περιττώματα).

Σε όλα τα προηγούμενα χρόνια, οι εξάρσεις της γρίπης των πουλερικών είναι η αιτία σοβαρών περιπτώσεων μολύνσεων σε ανθρώπους, μερικές φορές πολύ σοβαρές, χωρίς όμως σημαντική και ουσιαστική μετάδοση του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο.

• 1997 Hong-Kong, είδος H5N1: το πρώτο περιστατικό μόλυνσης ανθρώπου από τον «ιό της γρίπης των πουλερικών» κατά το οποίο 20 άνθρωποι μολύνθηκαν και 7 άνθρωποι πέθαναν. Αυτό συνέπεσε με μια επιδημία γρίπης των πουλερικών στις πτηνοτροφικές μονάδες του Hong-Kong. H μετάδοση του έγινε μετά από στενή επαφή των ζωντανών μολυσμένων πτηνών, με τους μολυσμένους ανθρώπους. Σε τρεις ημέρες, 1,5 εκατομμύριο πτηνά καταστράφηκαν με αποτέλεσμα να τελειώσει εκεί η επιδημία.
• 2003 Ολλανδία, είδος H7N7: 80 άνθρωποι μολύνθηκαν, 1 πέθανε. Όλοι όσοι μολύνθηκαν εργάζονταν σε πτηνοτροφική μονάδα.
• 2004 Νοέμβριος, Ασία (8 χώρες), είδος Η5Ν5: 132 άνθρωποι μολύνθηκαν, 68 πέθαναν. Έγινε γνωστό, ότι αυτό το είδος μπορεί να μεταδοθεί από το ζώο στον άνθρωπο. Μετάδοση αυτού του είδους της γρίπης των πουλερικών από άνθρωπο σε άνθρωπο δεν έχει παρατηρηθεί. 

Πριν την εμφάνιση της πανδημίας στους ανθρώπους, ο ιός της γρίπης κυκλοφορεί στα ζώα. Αυτό ονομάζεται επιζωοτική ασθένεια. Ο υπεύθυνος ιός  δεν είναι πολύ μεταδοτικός για τον άνθρωπο.

Σαν γενικός κανόνας, οι επιδημίες των ζώων επηρεάζουν και τα πτηνά και ιδιαίτερα τις οικόσιτες μονάδες. Έτσι, εξαιτίας της στενής επαφής με τα πτηνά τους, οι πτηνοτρόφοι είναι οι μόνοι που εκτίθενται και η μετάδοση γίνεται περισσότερο μέσω του πεπτικού συστήματος πάρα μέσω του αναπνευστικού.

Αν μια εποχιακή επιδημία γρίπης στους ανθρώπουν αναπτύξει ταυτόχρονα τα δύο γένη ιών (ζωοικό και ανθρώπινο) μπορεί, εξαιτίας της στενής επαφής να δημιουργήσει ένα νέο ιό μέσω της κατάλυσης της γενετικής σύνθεσής τους.  Η περίσταση αυτή είναι σπάνια αλλά στατιστικά συμβαίνει τρεις ή τέσσερις φορές κάθε αιώνα. Από τη στιγμή που συμβεί κάτι τέτοιο, λαμβάνοντας υπόψη το νέο χαρακτήρα αυτού του εξαιρετικά μεταδοτικού ιού για τους ανθρώπους, οι επιβλαβείς συνέπειες θα είναι πολύ σοβαρές, όσον αφορά το ρυθμό ανάπτυξης της νόσου και τη θνησιμότητα.

Συνοψίζοντας, μια πανδημία αρχίζει όταν συμβαίνουν οι παρακάτω περιπτώσεις:

1) Μια νέα υποκατηγορία ιού γρίπης εμφανίζεται
2) Όταν μολύνει τους ανθρώπους και
3) Ότνα ουσιαστικά και αποτελεσματικά μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Όλες οι προϋποθέσεις για το ξεκίνημα μιας πανδημίας του γένους ιού H5N1  υπήρξαν εκτός από μία: την απόδειξη μιας επαρκούς και ουσιαστικής μετάδοσης του ιού από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ο κίνδυνος ότι ο ιός H5N1 θα αποκτήσει αυτή την ικανότητα θα συνεχίζεται όσο δημιουργούνται ευκαιρίες για μολύνσεις των ανθρώπων. Αυτές οι ευκαιρίες,  με τη σειρά τους, θα συνεχίζονται όσο ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί στα πτηνά – μια κατάσταση που μπορεί να διαρκέσει τα επόμενα χρόνια.

Ο ιός μπορεί να βελτιώσει τη μεταδοσιμότητα του μεταξύ των ανθρώπων μέσω δύο βασικών μηχανικών. Ο πρώτος είναι η «επαναταξινόμηση» κατά την οποία γενετικό υλικό ανταλλάσσεται μεταξύ ανθρώπινων ιών και ιών των πουλερικών κατά τη διάρκεια της ταυτόχρονης μόλυνσης ενός ανθρώπου ή ενός γουρουνιού. Η επαναταξινόμηση μπορεί να δημιουργήσει ένα πλήρως μεταδόσιμο πανδημικό ιό, που θα αρχίσει με ένα μεγάλο κύμα περιστατικών και θα έχει ραγδαία εξάπλωση.

Ο δεύτερος μηχανισμός είναι μια πιο βαθμιαία διαδιακασία προσαρμόσιμης μετάλλαξης όπου η δυνατότητα προσάρτησης του ιού σε ανθρώπινα κύτταρα αυξάνεται κατά τη διάρκεια διαδοχικών μολύνσεων των ανθρώπων. Η προσαρμόσιμη μετάλλαξη, η οποία αρχικά εκφράζεται με μικρές ομάδες περιστατικών σε ανθρώπους δίνοντας κάποιες ενδείξεις για τη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, οι οποίες πιθανών να δώσουν λίγο χρόνο στον κόσμο να πάρει μια αμυντική θέση.

Πηγές Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
και ο Δρ. Olivier Cha, Ιιατρικός Διευθυντής, Mondial βοήθεια Γαλλίας, Νοέμβριος 2005

Εμβόλια δραστικά ενάντια ενός πανδημικού ιού προς το παρόν δεν υπάρχουν. Παράγονται κάθε χρόνο για την εποχιακή γρίπη αλλά δεν προστατεύουν έναντι της πανδημικής γρίπης. Παρόλο που το εμβόλιο για τον ιό Η5Ν1 είναι υπό παραγωγή σε διάφορες χώρες, δεν υπάρχει ακόμη εμβόλιο έτοιμο για εμπορική παραγωγή και δεν αναμένεται να υπάρξουν εμβόλια ευρέως για κάποιους μήνες μετά την έναρξη μιας πανδημίας. Η δυνατότητα της τρέχουσας παγκόσμιας παραγωγής στερείται της ζήτησης που αναμένεται να υπάρξει κατά τηδιάρκεια μιας πανδημίας.

Καθώς το εμβόλιο θα πρέπει να ταιριάζει με τον πανδημικό ιό, ευρεία παραγωγή εμβολίων δεν μπορεί να ξεκινήσει πριν την εμφάνιση του νέου ιού και την αναγγελία της πανδημίας. Τώρα γίνονται κάποιες κλινικές δοκιμές προκειμένου να ελεγχθεί  αν τα δοκιμαστικά εμβόλια μπορούν πλήρως να προστατέψουν και να προσδιορίσουν αν διαφορετικές διατυπώσεις μπορούν να εξοικονομήσουν την ποσότητα των αντιγόνων που απαιτούνται, άρα να ενισχύσουν την δυνατότητα παραγωγής.

Πηγές: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

Κατάσταση γενικού συναγερμού
Ο συναγερμός του WHO για την πανδημία παραμένει στην φάση 3
Ένας νέος ιός γρίπης προκαλεί ασθένειες στους ανθρώπους αλλά δεν εξαπλώνεται ακόμη εύκολα και γρήγορα μεταξύ τους

• Ο WHO δεν συνιστά ταξιδιωτικές οδηγίες  για τις χώρες που έχουν μολυνθεί
• Ο WHO δεν συνιστά έλεγχο των ταξιδιωτών που προέρχονται από χώρες που έχουν μολυνθεί από τον ιό Η5Ν1
• Ο WHO υπενθυμίζει στους ταξιδιώτες ότι δεν είναι απαραίτητη η υπόδειξη για το αντιγριπικό εμβόλια για ταξιδιώτες σε χώρες που έχουν μολυνθεί από την γρίπη των πουλερικών. Το εμβόλιο δεν είναι ακόμη αρκετό για τον ιό Η5Ν1, είναι όμως αρκετό για τα άτομα που θέλουν να προστατευθούν έναντι της κοινής γρίπης. 

Συμβουλές για ανθρώπους που ταξιδεύουν σε χώρες που έχουν μολυνθεί

1) Αποφύγετε αγορές πουλερικών, ζώων, πτηνοτροφείων, κοκορομαχίες και ορνιθολογικά πάρκα σε περιοχές που έχουν μολυνθεί
2) Τρώτε πουλερικά που έχουν μαγειρευτεί καλά στους 70o c. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία ένδειξη που να δείχνει ότι έχει προκληθεί μόλυνση από κατανάλωση πουλερικών ή προϊόντων πουλερικών τα οποία έχουν μαγειρευτεί σωστά.
3) Αποφύγετε την επαφή με αντικείμενα ή επιφάνειες  τα οποία έχουν μολυνθεί από εκκρίσεις ή περιττώματα ζώων.
4) Αποφύγετε την κατανάλωση ωμών ή ημιμαγειρεμένων προϊόντων (πουλερικά ή προϊόντων που έχουν βάση το αυγό).
5) Αποφύγετε την αγορά, κράτηση ή επαναφορά ενός ζωντανού ζώου από μια περιοχή που έχει μολυνθεί, ιδιαίτερα διακοσμητικά ή οικόσιτα πουλιά και
6) Πλένετε τα χέρια συχνά με σαπούνι και νερό ή με απολυμαντικό διάλυμα.  

Συστάσεις για πληθυσμούς ή χώρες που γνωρίζουν έξαρση

• Λάβετε συγκεκριμένα μέτρα ιδιαίτερα κατά τη διαδικασία σφαγής
• Προσέχετε για συμπτώματα πυρετού ή αναπνευστικών προβλημάτων σε ανθρώπους που μπορεί να έχουν εκτεθεί στον ιό. Τα πρώτα σημάδια της μόλυνσης από ιό Η5Ν1 είναι παρόμοια με εκείνα των κοινών λοιμώξεων του αναπνευστικού
• Αποφύγετε κάθε επαφή με πεθαμένα αποδημητικά πουλιά ή άγρια πουλιά που δείχνουν σημάδια αρρώστιας και
• Αποφύγετε επαφή με πουλιά που έχουν μολυνθεί ή επιφάνειες ή αντικείμενα που έχουν μολυνθεί από περιττώματα ή εκκρίσεις τους.  Ο κίνδυνος έκθεσης είναι υψηλότερος κατά την σφαγή, ξεπουπούλιασμα, κόψιμο και ετοιμασία του πουλερικού για μαγείρεμα.

Οι χώρες που βρίσκονται σε μονοπάτια που ακολουθούν αποδημητικά πουλιά παρατηρούν προσεκτικά τα πρώτα σημάδια της ασθένειας μεταξύ των άγριων και των οικόσιτων πουλιών. Πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι μερικά αποδημητικά πουλιά πλέον διαδίδουν άμεσα τον ιό Η5Ν1 στην πιο υψηλή παθογόνο μορφή του.

Λήψη μέτρων σε περίπτωση επιδημίας σε πτηνοτροφεία

Αν υπάρξει επιδημία σε ένα πτηνοτροφείο, τα μέτρα εξάλειψης είναι τα ακόλουθα:

• Καραντίνα όλων των μολυσμένων ζώων
• Καταστρέψτε όλα τα μολυσμένα ή πιθανώς μολυσμένα πουλερικά
• Ελέγχετε αυστηρά κάθε μεταφορά μεταξύ των πτηνοτροφείων
• Εμβολιάστε όλους τους ανθρώπους που έχουν έρθει σε επαφή με τα πουλιά (αποφύγετε ανταλλαγές γονιδίων)
• Επιβεβαιώστε ότι οι άνθρωποι που δουλεύουν στα σφαγεία φορούν ειδικό προστατευτικό εξοπλισμό και χρησιμοποιούν αντιβιοτικά προφυλακτικά
• Εκτελούν γρήγορες και αυστηρές επιδημιολογικές έρευνες σε στενή συνεργασία με τις ιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες αμέσως μόλις παρουσιαστεί ύποπτο κρούσμα
• Διαβάστε τις τελευταίες συστάσεις του WHO για ταξίδια σε περιοχές που έχουν μολυνθεί από τον ιό της γρίπης Η5Ν1
• Ενδυναμώστε τα δίκτυα παρακολούθησης των σχετικών εργαστηρίων  

• Αντιβιοτικό φάρμακο: Είναι ένα μόριο που ενεργεί σε μια από τις επιφανειακές πρωτεΐνες και εμποδίζει τον ιό να πολλαπλασιαστεί. Τρία μόρια υπάρχουν σήμερα στην αγορά.  Το πιο σύνηθες, τόσο ως θεραπευτικό όσο και ως προληπτικό μέτρο, είναι το Oseltamavir (εμπορική ονομασία Tamiflu).  Με πολύ λίγες παρενέργειες είναι ένα αποτελεσματικό φάρμακο για την πρόληψη το οποίο έχει δείξει πραγματική αποτελεσματικότητα ως θεραπεία όταν έχει δοθεί σε αρρώστους.  Η αποτελεσματικότητα του εξαρτάται από τον ουσιαστικό όρο ότι η θεραπεία χορηγείται στις πρώτες ώρες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων γρίπης.  Αν χορηγηθεί μετά από τις πρώτες 48 ώρες από την εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων, η αποτελεσματικότητα του μορίου είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη
• Ενδημία: συνήθης επιμονή σε μια περιοχή ή εντός μιας κοινότητας, συγκεκριμένης ασθένειας που εμφανίζεται διαρκώς ή περιοδικά.
• Επιδημία: Ξαφνική ανάπτυξη και ραγδαία εξάπλωση μιας μεταδοτικής ασθένειας σε μια περιοχή  όπου συνέβη σε απλή ενδημική κατάσταση ή εντός μιας ανεπίσημης κοινότητας.
• Επιδημιολογία: Η επιστημονική μελέτη της εμφάνισης, μετάδοσης και των καθοριστικών παραγόντων των διαφόρων υγειονομικών καταστάσεων και ασθενειών σε διάφορες ομάδες ανθρώπων και πληθυσμών, βασίζεται κυρίως στην προληπτική ιατρική και στη δημόσια υγεία.  Η περιγραφική επιδημιολογία της οποίας το αντικείμενο είναι να περιγράψει τη γεωγραφική,  χρονική και κοινωνική μετάδοση υγειονομικών καταστάσεων,  διακρίνεται από την επεξηγηματική επιδημιολογία, η οποία ερευνά τις αιτίες υγειονομικών προβλημάτων, τα οποία έχουν πλήρως τονιστεί στην περιγραφική φάση.
• Επιζωοτική ασθένεια: ασθένεια που χτυπά μεγάλο αριθμό ζώων του ίδιου είδους ή διαφορετικών ειδών, την ίδια στιγμή, σε συγκεκριμένη περιοχή ή γεωγραφική έκταση
• Σύνδρομο γρίπης: σειρά ενδείξεων που οδηγούν κάποιον να σκεφτεί ότι πρόκειται για γρίπη
• Μολυσματικό σύνδρομο: σειρά ενδείξεων που οδηγούν κάποιον να σκεφτεί ότι η αιτία είναι μικροβιακή μόλυνση
• Νοσηρότητα:  κατάσταση ασθένειας ή αρρώστιας
• Ρυθμός ανάπτυξης νόσου: ο αριθμός των άρρωστων ανθρώπων, ή το σύνολο των ασθενειών που έχουν καταγραφεί κατά την διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου εντός δεδομένου πληθυσμού
• Θνησιμότητα: αθροιστική λέξη με την οποία δίνεται ο αριθμός των ανθρώπων που καταλήγουν από την ίδια ασθένεια
• Ρυθμός θνησιμότητας: ο συνολικός αριθμός καταγεγραμμένων θανάτων κατά τη διάρκεια συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, εντός δεδομένου πληθυσμού.
• Πανδημία: μορφή επιδημίας η οποία επεκτείνεται σε όλη την ήπειρο ή ακόμη και σε όλο το ανθρώπινο γένος
• Εξέταση Ορολογίας: μια εξέταση που ψάχνει για αντισώματα που παράγονται από το ανοσοποιητικό μας σύστημα για την προστασία από τα αντιγόνα, ή εξωτερικούς παράγοντες ικανούς να οδηγήσουν σε ασθένεια. Έτσι, ένα θετικό τεστ γρίπης φανερώνει ότι το άτομο ήρθε σε επαφή με τον ιό της γρίπης και ανέπτυξε ανοσοποίηση κάνοντας αυτά τα αντισώματα ασπίδα ενάντια του ιού.
• Σύμπτωμα: κλινική ένδειξη, για παράδειγμα πυρετός
• Σύνδρομο:  σειρά συμπτωμάτων (ή ενδείξεων) που συνιστούν κλινική ιδιαιτερότητα χωρίς τον απαραίτητο καθορισμό της αιτίας.